WIADOMOSCI

Kraków będzie się starał o tytuł Miasta Literatury UNESCO. Władze Krakowa rozpoczęły już ośmiomiesięczne przygotowania poprzedzające złożenie wniosku do ONZ-owskiej agendy zajmującej się sprawami oświaty, nauki i kultury - podał we wtorek Filip Szatanik z Biura Prasowego Prezydenta Krakowa. - Do tej pory tytuł Miasta Literatury UNESCO zdobyły tylko trzy ośrodki: Edynburg, Melbourne i Iowa. To tytuł niezwykle prestiżowy, szczególnie wpisujący się w ostatnie działania Krakowa, organizującego i popularyzującego festiwale literackie i teatralne - zaznaczył Szatanik. W 2009 r. w Krakowie zadebiutowały dwa festiwale literatury: im. Czesława Miłosza oraz Josepha Conrada. Pod Wawelem od kilkunastu lat organizowane są także duże targi książki. Kraków przez wiele lat był miastem, w którym mieszkało jednocześnie dwoje noblistów z dziedziny literatury #8211; Wisława Szymborska i Czesław Miłosz. To między innymi dzięki nim Kraków był miejscem ważnych cyklicznych wydarzeń literackich - spotkań noblistów oraz poetów z całego świata. Szatanik wyjaśnił, że samo złożenie wniosku do UNESCO nie powoduje żadnych zobowiązań finansowych. Koszty mogą być związane jedynie z programem działań, które Kraków chciałby realizować w przyszłości, w ramach przynależności do sieci miast literatury. Wśród takich działań wymienia się m.in. popularyzację książek i czytelnictwa. Tytuł Miasta Literatury UNESCO ma głównie wymiar prestiżowy. Jednak jego znaczenie jest tak duże, że w przypadku uhonorowania nim Krakowa miasto mogłoby uchodzić za literacką stolicę tej części Europy. Pierwszym krokiem do przygotowania odpowiedniego wniosku było spotkanie konsultacyjne przedstawicieli Urzędu Miasta Krakowa, Urzędu Marszałkowskiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego i Instytutu Książki. W jego trakcie ustalono m.in. konieczność powołania zespołu eksperckiego, oceniającego i konsultującego pracę nad wnioskiem. Mniej więcej za tydzień może być znana lista osób, które wejdą do tego grona. Wstępny harmonogram przewiduje, że wniosek zostanie opracowany do końca wakacji, aby 1 października mógł być przesłany do UNESCO.

Duńska pisarka Karen Blixen była o krok od zdobycia Literackiej Nagrody Nobla w 1959 roku. Akademia Szwedzka zrezygnowała jednak z nagrodzenia pisarki obawiając się, że zbyt wielu autorów skandynawskich otrzymało to wyróżnienie. W 1959 roku Blixen była pewną kandydatką do Literackiej Nagrody Nobla. Jej konkurentami byli Graham Greene i John Steinbeck. Jednak okazało się, że to nie jej dorobek literacki, a narodowość działa na jej niekorzyść. Chociaż pisarka miała poparcie Akademii Szwedzkiej, akademicy zdecydowali, że nagroda powędruje w inne ręce. Akademik Anders Österling napisał, że Blixen zasługuje na Literacką Nagrodę Nobla i powinna ją otrzymać bez żadnych opóźnień. Pod jego wnioskiem podpisali się kolejni dwaj członkowie Akademii. Jednak szwedzki pisarz Eyvind Johnson uznał, że laureatem powinien zostać włoski poeta Salvatore Quasimodo, ponieważ Skandynawowie zdobywali Literacką Nagrodę Nobla najczęściej. Karen Blixen nigdy nie otrzymała tego najwyższego literackiego wyróżnienia. Zmarła w wieku 77 lat w 1962 roku. Eyvind Johnson został uhonorowany Literacką Nagrodą Nobla w 1974 roku. - Akademia Szwedzka chciała prawdopodobnie uniknąć oskarżeń o prowincjonalizm. I w ten sposób popełniono oczywisty błąd #8211; skomentował sprawę Johannes Riis z wydawnictwa Gyldendals w wywiadzie dla #8222;Politiken#8221;.

Drugi tom Dzienników Jarosława Iwaszkiewicza, który ukaże się 1 marca, w ogromnej części poświęcony jest ostatniej wielkiej miłości pisarza do Jerzego Błeszczyńskiego. - Nikt chyba w polskiej literaturze nie pisał tak otwarcie i osobiście o homoseksualizmie - powiedziała jedna z redaktorek tomu Agnieszka Papieska. Równolegle do drugiego tomu Dziennika ukazał się tom listów Iwaszkiewicza do córek, którego czytelnicy mogą poznać atmosferę Stawiska, pełen miłości i akceptacji stosunek pisarza do Marysi i Teresy, jego życie rodzinne. Drugi tom Dziennika pokazuje inną stronę życia pisarza #8211; jego głównym punktem ciężkości jest życie miłosne Iwaszkiewicza, który w wieku 62 lat przeżywa #8222;największą, ostatnią miłość swojego życia#8221; do młodszego o kilkanaście lat, chorego na gruźlicę Jerzego Błeszyńskiego. Na początku znajomości zdrowie ukochanego pozwala jeszcze na wspólne podróże #8211; do Sandomierza, Rabki, do Kopenhagi. Stary pisarz przeżywa męki zazdrości, gdy Jerzy angażuje się w związek z kobietą, sam przyznaje, że jak pensjonarka czeka na listy, telefony. W trakcie lektury drugiego tomu Dzienników czytelnik jest świadkiem, jak romans zamienia się w tragedię. Jurek jest coraz bardziej chory, w 1957 roku dla Iwaszkiewicza staje się jasne, że on nie wyzdrowieje. #8222;Trochę mi wstyd tego, że ten dziennik zamienił się całkowicie w dziennik o Jurku, że wciąż powracam do niego. Ale to ponad moje siły pisać teraz o czym innym w dzienniku. O czym innym to ja piszę do druku#8221; - notuje Iwaszkiewicz 20 lutego 1959 roku, obok naturalistycznych opisów kolejnych stadiów choroby. Jerzy umiera 28 maja 1959 roku, a jego odejście staje się swego rodzaju cezurą w życiu pisarza, który zaczyna coraz częściej rozmyślać o własnej śmiertelności. Jednocześnie Iwaszkiewicz z pewną satysfakcją obserwuje siebie samego jako pisarza, który nawet największy dramat potrafi przekształcić w materię literatury. Śmierć Jerzego zainspirowała powstanie opowiadania #8211; Kochankowie z Marony. - W polskiej literaturze nikt chyba nie pisał w owym czasie tak otwarcie o homoseksualizmie. Mam wrażenie, że ten tom dziennika wymaga od widza wielkiej delikatności w odbiorze. Obawiam się nieco, że przekaz Iwaszkiewicza może zostać zwulgaryzowany, sprowadzony do warstwy #8222;skandaliku#8221; obyczajowego. Tymczasem właśnie ten tom pokazuje jak skomplikowaną osobowością był autor Brzeziny #8211; powiedziała Papieska. - Iwaszkiewicz wspomina, że chciałby umieścić w literaturze homoseksualną scenę erotyczną, taką jak u Gide'a czy Geneta, ale w latach 60. w Polsce wywołałoby to skandal. Dziennik jest dla niego przestrzenią, gdzie może być sobą, pisać prawdę - podkreśla Papieska. O niezrozumieniu, wulgaryzacji miłości homoseksualnej Iwaszkiewicz pisze z goryczą: 7 stycznia 1958: #8222;Jakież szczęście, że mogłem mu dać tyle i że on mógł mi dać tyle. Dancingi w Tivoli i ucieczka wśród gasnących lampionów - jakież to piękne. I nikt tego nie rozumie, tej radości i tego szczęścia. Wszyscy myślą, że to polega na rżnięciu w dupę!#8221;. Iwaszkiewicz podkreśla, że fascynacje homoseksualne nigdy nie były dla niego konkurencją wobec miłości do żony i córek, że nigdy nikogo nie oszukiwał. #8222;Hania oczywiście wiedziała (i to nie z plotek, ale z moich ust), kogo poślubia#8221; - wspomina Iwaszkiewicz. Pisarz widzi swoje małżeństwo, które w 1956 roku trwa już ponad 30 lat, jako bardzo szczęśliwe, nawet pomimo koszmaru, jakim był wybuch choroby psychicznej u Anny Iwaszkiwiczowej w 1936 roku. Iwaszkiewicz uważa się za dobrego męża, który cały czas wspierał żonę w chorobie, opiekował się nią troskliwie. Drugi z trzech tomów dziennika Iwaszkiewicza obejmuje zapiski z lat 1956 - 1962. To okres, gdy rzeczywistość PRL-u zmieniała się bardzo szybko. Październikową odwilż 1956 roku Iwaszkiewicz przeżywa bardzo osobiście, z napięciem śledzi rozwój wydarzeń na Węgrzech, zastanawia się nad genezą swojego politycznego #8222;zaślepienia#8221;. Jako prezes Związku Literatów Polskich uczestniczy w zebraniach, wiele podróżuje - przede wszystkim do ukochanych Włoch, ale także do Moskwy, biesiaduje z Chruszczowem i Sartrem, obraca się w kręgach intelektualistów i władzy. W II tomie Dzienników polityka schodzi na nieco dalszy plan wobec przeżyć osobistych. - Iwaszkiewicz, jak wielu poetów, cierpiał na pewien rodzaj politycznej naiwności. Z całą pewnością narazi się wielu czytelnikom swoimi wyznaniami na temat Bieruta, na którym się chyba nie poznał. Kwestie polityki nie były dla niego sprawą życia i śmierci, doraźne sytuacje polityczne postrzegał jako przemijające, z perspektywy twórczości - wręcz mało ważne - dodała Papieska. Drugi tom Dziennika Iwaszkiewicza ukaże się 1 marca nakładem wydawnictwa Czytelnik.

To, co chciałem zapisać, to taka śląska tajemnica trwania, wierność egzystencji, którą Ślązak przyjmuje bez skamlania - powiedział nam Kazimierz Kutz o Piątej stronie świata, swojej pierwszej powieści. Czy w kinie nie powiedział pan o Śląsku wszystkiego, co pan chciał powiedzieć? Kazimierz Kutz: No, właśnie nie. Książkę o Śląsku postanowiłem napisać, ponieważ uważałem, że wyczerpałem już jako filmowiec to swoje źródło śląskie. To było sześć filmów w końcu. Poczułem, że jest pora, a w młodości marzyłem, żeby być pisarzem, żeby wreszcie napisać swoją książkę. Kiedy się szykowałem do swojego pierwszego śląskiego filmu, przeżywałem udrękę wewnętrzną, ponieważ nie mogłem znaleźć pomysłu na film o Śląsku, który by coś o nim powiedział nie tylko Ślązakom#8230; Ale też Gorolom#8230;? Tak, Gorolom. Chciałem motyw śląski, który nie miał zapisu w wielkiej sztuce, podnieść do formuły ogólnonarodowej co najmniej, jak najbardziej uniwersalnej. I wtedy dla treningu kupiłem sobie maszynę do pisania. Piękną, niemiecką, za dolary w Peweksie, i postanowiłem po prostu zapisać historię mojego rodu, a także miejsca, w którym się urodziłem i wychowałem. I nastąpiło coś dla mnie niesłychanie ważnego. Pobudziłem swoją pamięć i wyobraźnię, by się przymusić do nazwania tego, co to w ogóle jest Śląsk, i co to jest śląskość. Oczywiście, jak to w kinie, szukałem bohatera i story. Wtedy wydawało mi się, że najważniejszą historią, którą muszę opowiedzieć, jest to, co się stało z generacją mojego ojca, która po wiekach uczestniczyła w cudzie. Dzięki nim, dzięki powstaniom, jako pierwszy w całej rodzinie mogłem chodzić do polskiej szkoły. Wyrwać się z tego śląskiego chomąta, z tej niewolniczej, przymusowej pracy, gdzie człowiek jest skazany na bycie proletariuszem, a jeszcze musi zadeklarować, czy jest Polakiem, czy Niemcem. No przecież to zidiocenie. To było głównym tematem moich filmów, a ta książka jest czymś podobnym, tyle że opowiadam o swojej generacji, która już skorzystała z lepszych czy gorszych przemian historycznych. Mówi Pan: #8222;Ja opowiadam#8221;, ale jednocześnie chowa się pan za swoim bohaterem, który nomen omen nosi nazwisko Basista, czyli takie samo jak rodzina powstańców z #8222;Soli ziemi czarnej#8221;. Konstrukcja #8222;Piątej strony świata#8221; sprawia jednak, że nie da się tak do końca oddzielić bohatera-narratora od Pana #8211; Kazimierza Kutza. Trochę się to czyta jak pamiętnik. Nie ma się wrażenia, że Kutz wymyślił kwintesencję śląskiego losu, ale że to sam Kutz opowiada o miejscu swego urodzenia, o Śląsku, o śląskości#8230; Wszystko się zgadza. To w zamierzeniu miała być taka trochę fikcja biograficzna. Prototypy moich bohaterów to są postacie autentyczne. Ale jednak to nie jestem do końca ja, bo jednak dość daleko odchodzę i od własnej biografii, i od biografii pierwowzorów moich bohaterów. Basista ma brata, tak jak i ja mam brata. I tę postać rzeczywiście wzorowałem na moim bracie, tyle że nie do końca. W książce on zginął na wojnie. W imię koncepcji książki wykonałem wyrok na kilku jeszcze bohaterach, których pierwowzory żyją. A sam główny bohater też jest kompilacją moich własnych przeżyć, losów ludzi, których znałem i całkowicie fikcyjnych, choć uprawdopodobnionych przez realia. A zatem #8211; im dalej w las, tym bardziej się ta książka staje czystą fikcją literacką. A historia, która zdarza się bohaterowi w Tczewie, gdy z racji swojego śląskiego pochodzenia zostaje odrzucony jako kandydat na męża tamtejszej panny z dobrego domu, panu się przydarzyła? Nie. Ja z tym nie mam nic wspólnego, ale znam ludzi, którym się takie rzeczy przytrafiły. A pan sam nie czuł się gorszy w #8222;księstwie warszawskim#8221; na początku? W szkole filmowej trochę się kamuflowałem. Ale jak już przyjechałem do Warszawy, to obracałem się w środowisku, w którym to nie miało znaczenia. Pamiętam, jak u Dygata jak siedział Holoubek, Konwicki, Dygat i między nimi ja. Gucio się buja w fotelu i mówi: #8222;Gdzie są, kurwa, ci Polacy?#8221;. Siedział Czech, Litwin, Niemiec i Francuz. Ten motyw się ciągle u Pana powtarza #8211; takiej śląskiej gorszości, piętna, stygmatu#8230; Bo o tym właśnie jest ta książka. O tym, że Śląsk to jest jakiś Rów Mariański między Polską a Niemcami, a Ślązacy są zawsze słabsi, bo są z jednej i drugiej strony gorzej traktowani. No właśnie, to poczucie gorszości to jest jakiś śląski garb. Jakoś już zakorzeniony w myśleniu o Śląsku. Ale czy taki Śląsk, zawsze upośledzony jeszcze istnieje? Cała śląska tożsamość, poczucie odrębności, wyrastają właśnie z tych kompleksów i dzisiaj nie tylko nie zaginęły, ale nawet rozkwitają, są pielęgnowane. Zgoda. Ale odrębność wcale już dzisiaj nie musi oznaczać gorszości. Ta gorszość w poczuciu samych Ślązaków, zwłaszcza tych pielęgnujących własną tożsamość, przekuwana jest teraz chyba na lepszość. Tak, ale tak jak Pan mówi, #8222;lepszość#8221; też ma źródło w kompleksach. Przez ostatnie 15 lat zamknięto pewnie ze 40 kopalń. Zmienia się całkowicie struktura kulturowa, familijna, osiedlowa itd. Przestaje być normą to przekleństwo dziedziczenia zawodu górnika albo hutnika i zamykanie się we własnych mikrospołecznościach, w rodzinach. Dobrodziejstwem jest, że Ślązacy zostali przez przemiany ustrojowe ostatniego 20-lecia zmuszeni albo do edukacji, albo do emigracji. Wreszcie stają się wolnymi ludźmi, a wszystkie te tradycyjne kompleksy śląskie są w wielkim rozproszeniu. Być może zresztą więcej prawdziwych Ślązaków jest dziś w Niemczech niż na Śląsku. Ale nadal nie da się pominąć w jakiejkolwiek biografii Ślązaka dziedzictwa rodziców. Spotykają się u Pana rozmaite etosy śląskie. Etos pracy, kulturowej tożsamości, męskiego honoru, ale i etos śląskiej kobiety. Kobieta musiała się rozliczać z powierzonych jej obowiązków przed mężem, chociaż to był #8222;tylko#8221; górnik albo hutnik. Tylko. Ale kiedy miał, kurwa, drzemkę, to jakby sam papież spał. Właśnie. Pan pokazuje, że wszystkie te etosy kształtowały się w oparciu o egzystencję, nie o ideologię#8230; Bo dla mnie Śląsk to jest przede wszystkim egzystencja, a nie ideologia. W mojej książce rzeczywistość obiektywna, to, co jest za oknem, prawie nie istnieje, bo nie jest potrzebna. Niezwykłością kultury śląskiej jest jej niezwykłe zamknięcie. Małgorzata Szejnert napisała niedawno wspaniałą książkę, w której opisała Śląsk niejako ektodermicznie, z zewnątrz, i nie wszystkiego udało jej się dotknąć, zrozumieć. A ja jestem endodermiczny. Jestem stamtąd, znam wszystkie tamtejsze tajemnice. W swoich filmach próbowałem nazwać śląskość od wewnątrz, w książce robię to samo, tylko na innym poziomie. Mam już kino poza sobą, ono jest jednak trywialną rozrywką. No, nie zgadzam się na nazwanie #8222;Perły w koronie#8221; trywialną rozrywką! Trochę przesadzam, ale kino z natury rzeczy jest zawsze uproszczeniem. Musiałem myśleć o tym, żeby to, co nakręcę, podobało się normalnym ludziom. A książkę napisał Pan dla nienormalnych ludzi? No, trochę dla nienormalnych. Bo kto normalny w dzisiejszych czasach książki czyta? A tak poważnie, ja wcale nie chcę mówić źle o swoich filmach, ale z tą książką trochę wyszedłem na nieswoje boisko. Trudniejsze? Tak. Trudniejsze. Kiedy mi się już udało zrobić ten pierwszy śląski film, to było tak, jakbym znalazł swoją drukarkę. #8222;Perłę w koronie#8221; napisałem potem w miesiąc i to bez najmniejszego wysiłku. #8222;Paciorki jednego różańca#8221; tak samo. W Hamburgu z oburzenia, co te łajdaki z Giszowcem wyrabiają, i z niejakiej tęsknoty, w dwa tygodnie ten scenariusz napisałem. A z książką męczyłem się niemiłosiernie. To jednak zupełne inne pisanie niż to dla kina. Inna liga. Czyli napisał Pan #8222;Piątą stronę świata#8221; po to, by na nowo, lepiej, dokładniej niż w kinie zdefiniować śląskość? Tak. Z tym, że tego, czym naprawdę jest śląskość, nie da się zdefiniować. Można tylko opisywać i budować swoje subiektywne konstrukcje. Ja to całe życie robię. Bo kto ma to robić? Na Śląsku jest ubóstwo artystów. Jest Kuczok, Piekorz, paru jeszcze, i to wszystko. Żeby coś ze Śląska zrozumieć, trzeba się najpierw z niego wyrwać. Na Śląsku jest stare piekło i żeby je zobaczyć, trzeba spojrzeć na nie z zewnątrz. Ja musiałem wyjechać jak zwierzę. Jak się zagęści szczury na jakimś obszarze, żeby je wytępić, to one albo się robią agresywne albo spierdalają. Salwowanie się ucieczką jest czasem rzeczą najmądrzejszą. Ale przecież jest jednak nurt literatury śląskiej: Morcinek, Szewczyk. Są powieści pisane gwarą jak #8222;Cholonek#8221;, spektakle, w których mówi się gwarą. Więc ten Śląsk zaczyna opowiadać o sobie w swoim własnym języku. Nie musi mówić gwarą. Nie ma sensu pisać w czystej gwarze, bo to zawęża krąg odbiorców. Nie mogłem całkowicie uciec od gwary, bo to moja pierwsza mowa matczyna przecież, ale też musiałem wziąć głębszy oddech językowy. A moja książka jest przecież w gruncie rzeczy zakamuflowaną gawędą, której patronuje Jan Chryzostom Pasek. To jest nobilitacja najstarszej formuły literackiej #8211; gawędy właśnie. Na pierwszej stronie jest wszystko powiedziane, tak naprawdę. Myśliwski powiedział, że najważniejsze jest pierwsze zdanie. A ja to zdanie napisałem dopiero pół roku temu. I jak napisałem, wiedziałem, że właśnie tak się moja książka musi zaczynać. A w kinie nie jest najważniejsze pierwsze ujęcie? Nie, w kinie najważniejszy jest pierwszy moment, w którym musi nastąpić identyfikacja widza z bohaterem. I to reżyser musi precyzyjnie wyliczyć. W #8222;Pułkowniku Kwiatkowskim#8221; np. to są piersi. Najpierw trzeba je było pokazać, a potem można już było wszystko opowiadać. A w języku musi być ten pierwszy haust. Bohater właściwie zapowiada wszystko już na początku, puszcza się na szerokie wody jakby był przed bramą piekieł, ale ten pierwszy oddech czerpie ze swojej śląskości. I to akurat musiało być napisane w gwarze. Czyli bohater jako dantejski przewodnik po śląskim piekle? To, co chciałem zapisać, to taka śląska tajemnica trwania, wierność egzystencji, którą Ślązak przyjmuje bez skamlania. Bohater stawia przed sobą zadanie najwyższe, właściwie in ratio niemożliwe, które stara się na własny koszt spełnić. To jest właśnie śląskość. Ludowy heroizm, specyficzny stosunek do losu, który, jeśli się żyje i jest, trzeba udźwignąć, jaki by nie był. Ja nie znam skamlącego Ślązaka. Kiedy się ostatnio w telewizji z panem Piskorskim spotkałem, to mnie szlag trafił. Płacze, jęczy#8230; To nie śląskie? I niemęskie przede wszystkim. Przecież to nawet nie wypada. Czyli Śląsk to nie tylko garb, gorszość, tragizm, ale i wszystkie przeciwieństwa #8211; lepszość, etos, duma#8230; Ślązacy znają swój porządek świata. Mają swoją filozofię, którą bym nazwał filozofią prostej drogi, z której nie można skręcać. Myślę, że te cnoty Ślązaków biorą się z ich ciężkiego losu, z historii, która tak długo ich przetrącała, aż im ukształtowała charaktery. Ślązacy to inna rasa ludzi. Inny gatunek człowieka. Wartość Śląska tkwi w mentalności. Co zatem znaczy być Ślązakiem? To jest rodzaj nieszczęśliwego połogu. W śląski los wpisane jest jakieś przekleństwo, jakaś zmowa, niesprawiedliwość przyjęta w kulturze, nie niemieckiej, ale polskiej, która nad Ślązakiem wisi od urodzenia. I on albo się z tym zgodzi, albo spierdoli. Ale jak spierdoli, to po to, żeby o tym opowiedzieć. Jak Pan? Ja nie tylko śląski los opisywałem w swoich filmach, ale i własny los konstruowałem. Przy swoim pochodzeniu mógłbym być najpoważniejszym kolaborantem od klasy robotniczej. Musiałem się bronić przed wstąpieniem do partii. Wanda Jakubowska, którą uwielbiam skądinąd, bo bez niej nie byłoby nas wszystkich, choćby Wajdy, koniecznie chciała mnie zapisać. Zaprosiła mnie kiedyś do domu, żeby przedstawić swoim koleżankom, starym komunistkom, jak podejrzewam. A ja po drodze jakoś się dosyć uchlałem. Wlazłem pod stół i strasznie brzydkim językiem z nimi gadałem. One były zszokowane. Ale Jakubowska mnie lubiła. I kiedy mnie namawiała, to ja jej na to odpowiedziałem #8222;Wanda, ty mnie dobrze znasz. Ja uważam, że członkami partii powinni być jednak ludzie poważni#8221;. I dała mi spokój. To też taka śląska mądrość, żeby się nie dać uwikłać. Czyli śląskość Panu w życiu pomagała raczej niż ciążyła? Miałem kompleksy jako Ślązak, ale się ich nie wstydzę. Wszystkie dzieła się biorą z kompleksów. Gdyby Chopin nie wyjechał i wszyscy poeci, to nie mielibyśmy wielkiego kompleksu romantyzmu. A oni mieli kaca i w końcu, obłąkani, stworzyli ten cholerny mistycyzm, mesjanizm polski. Niech ich szlag trafi. Ślązacy czegoś takiego nie robią. Ślązak, jak już do czegoś dochodzi, to jest koncertmistrzem w Chicago, majstrem w fabryce samochodów, a nie stwarza sobie alibi i wymyśla jakieś idee. Ale Pan też Śląsk nie tylko opisuje, ale i mityzuje. Odwołuje się Pan do romantycznej symboliki, chociażby w #8222;Soli ziemi czarnej#8221;. Tak, ale żeby pokazać jaką nadzieję mieli Ślązacy w stosunku do Polski i jak się później na niej zawiedli. Jak te marzenia o dobrym państwie zamieniały się w tragiczne rozczarowanie. Jakbym był wychowany na doktrynie patriotyzmu polskiego, to bym sałatę robił, a nie filmy. Czyta się trochę #8222;Piątą stronę świata#8221; z podobnym, paradoksalnie być może, odczuciem, z jakim słucha się śląskiego, czarnego bluesa. Takiego Jasia #8222;Kyksa#8221; Skrzeka na przykład, który śpiewa ballady o Siemianowicach i usprawiedliwia się w piosence #8222;Sztajger#8221;, że już na dole nie fedruje#8230; Na Śląsku, który nie został do końca spacyfikowany przez Kościół, bardziej niż gdziekolwiek indziej zachowały się ślady kultury pogańskiej, a śląski blues jest właśnie pogański, jest jakimś reliktem dawnego folkloru, w którym każda wioska musiała mieć swojego bluesmana, ale też swojego narratora. I ja pisząc tę książkę trochę się podszyłem pod to barbarzyństwo śląskie, pogaństwo. To jest pogańska książka! Ze śląskiego piekła pojęć niedefiniowalnych rodem? Moje nazwisko jest jej najlepszą definicją. Rzecz jest bardzo prosta. To jest książka, której nikt inny nie mógł napisać poza mną. Nie wiem, czy jest dobra, czy zła. To mnie nie interesuje. Ja mam to w dupie. Ja po prostu musiałem to wybełkotać na miarę swojego rozumienia literatury z takim podglebiem. Jest w niej także taka fimfa, że ja chciałem pokazać, ze mając 80 lat jeszcze można napisać coś więcej niż testament. A Pan już spisał testament? Nie. Broń Boże. Nie mogę pisać testamentów. Ja mam syna, który maturę będzie zdawał dopiero. I mam córki młode. Ze śmiercią jestem na ty, dwa razy już umierałem i jesteśmy po słowie, można powiedzieć. Mówię sobie tylko: Masz już 80 lat, przecież większość już w tym wieku nie żyje. Więc zrób jeszcze coś, bo nikt za ciebie tego nie zrobi. To może jeszcze jakiś film? Może. Bardzo na mnie prą na Śląsku, żebym tego #8222;Cholonka#8221; zrobił. Jeśli ktoś miałby, to właśnie Pan. Być może do tego dojdzie, ale w tej chwili czuję się jak wyciśnięta cytryna, ujebany jestem tym wszystkim i muszę trochę odpocząć. rozmawiał Wojtek Kałużyński Magazyn Kultura

W wieku 75 lat zmarł w niedzielę w Buenos Aires argentyński pisarz i dziennikarz Tomas Eloy Martinez, który stał się znany dzięki książkom poświęconym życiu i działalności byłego prezydenta Argentyny Juana Domingo Perona i jego żony Evy. Martinez był też publicystą i współpracownikiem takich dzienników jak amerykański The New York Times, hiszpański El Pais i argentyński La Nacion. Znaczną część życia spędził w Stanach Zjednoczonych, gdzie końcu lat 90. kierował programem studiów latynoamerykańskich na uniwersytecie Rutgers, w stanie New Jersey. Martinez od dłuższego czasu walczył z chorobą nowotworową.

Zmarł Marian Grześczak, jeden z najoryginalniejszych poetów lingwistycznych, prekursor poezji konkretnej w Polsce. Miał 75 lat. Należał do grona najsłynniejszych debiutantów w powojennej polskiej literaturze. Z początku tworzył pod wpływem awangardy, w późniejszych książkach coraz wyraźniejszy stawał się ton pesymistyczny, dawała o sobie znać świadomość przemijania. Był autorem Lumpenezji uznanych m.in. przez Zbigniewa Bieńkowskiego, Jarosława Iwaszkiewicza, Julian Przybosia, Adama Ważyka za debiut roku. Opublikował również następujące tomy wierszy: Sierpień, tętnienie, Kwartał wierszy.

Na księgarskie półki trafiła właśnie czwarta powieść Łukasza Gołębiewskiego. #8222;Złam prawo#8221; nie zawiedzie stałych czytelników autora znanego z powieści w alkoholowo-narkotycznym klimacie, w których dominują opisy pogmatwanych relacji damsko-męskich oraz uniesień seksualnych a w tle brzęczy punkrock. Znajdzie się tu jednak także coś dla tych, którzy od lektury oczekują dreszczyku emocji - wątek kryminalny. Poznajemy zbuntowanego nastoletniego ucznia podstawówki początku lat 80., którego codzienność skupioną na zakazanych młodzieńczych rozrywkach i pierwszych przygodach z dziewczynami przerywa tajemnicza śmieć dwóch przyjaciół. 25 lat później bohater trafia na trop mordercy i postanawia rozwikłać mroczną zagadkę. Pod prąd wszystkim i wbrew upływającemu czasowi drążącemu w pamięci coraz większe luki walczy o prawdę. Dawni znajomi okazują się wrogami a pierwsze miłości dalekie od zapisanego w głowie ideału. Powieść, dzięki logicznym zapętleniom i fabule nasączonej #8222;odrobiną#8221; hedonizmu, trzyma w napięciu do ostatniej strony. #8222;Z bohaterem Gołębiewskiego spotykam się już nie po raz pierwszy i nie kryję, że lubię faceta: wiecznie zbuntowanego Piotrusia Pana, kochanka małolatek, gorzały i punk rocka. A w tej powieści pojawia się jeszcze dodatkowo mroczna zbrodnia jakby rodem z psychologicznego thrillera czy wręcz #8222;Hostelu#8221; albo #8222;Piły#8221;. Polecam, lojalnie uprzedzając czytelnika, że wrażenie będą mocne; zresztą czytelnik Gołębiewskiego na pewno beze mnie to wie#8221; - Witold Horwath, autor powieści i scenariuszy filmowych #8222;Bliski jest mi świat bohaterów książek Łukasza Gołębiewskiego. Brudny i chłodny emocjonalnie, a jednocześnie bardzo przejrzysty. Poza tym zawsze rozbraja mnie, nazwijmy to, jego poczucie humoru#8221; - Maciej Zalewski, Radio Roxy FM

Na Poznańskim Przeglądzie Nowości Wydawniczych jury (w składzie: Grażyna Banaszkiewicz, Andrzej Chylewski, Iwona Horodecka, Olcha Sikorska, Krystyna Suchan, Piotr Śliwiński, Jan Waligóra i Grażyna Wrońska) wybrało Książkę Jesieni 2009. Został nią Wroniec Jacka Dukaja, zilustrowany przez Jakuba Jabłońskiego. Książka ukazała się nakładem Wydawnictwa Literackiego.

Z wielką przyjemnością zapowiadam kolejną książkę wydawnictwa, które niezwykle cenię - Dwie Siostry. Owa książka nosi tytuł Miasteczko Mamoko i ukaże się na rynku 22 lutego. Została stworzona przez Aleksandrę i Daniela Mizielińskich (autorzy pierwszej polskiej książki dla dzieci o architekturze - D.O.M.E.K.; wtedy jeszcze Aleksandra Mizielińska widniała jako Machowiak; D.O.M.E.K. był Książką Roku Polskiej Sekcji Ibby w kategorii grafika; zdobył również nagrodę główną w konkursie Świat Przyjazny Dziecku). Choć na tę twardostronicową publikację obrazkową przyjdzie jeszcze poczekać, myślę, że warto. Zdecydowanie. O książce - Pomysłowa książka obrazkowa. Każda rozkładówka jest bajecznie narysowaną panoramą fragmentu tytułowego miasteczka. Razem tworzą obraz jednego dnia z życia Mamoko i jego sympatycznych mieszkańców. Uważne dziecięce oko odnajdzie tu kilkanaście równolegle poprowadzonych historii, opowiedzianych wyłącznie za pomocą rysunków. Pełne najrozmaitszych szczegółów ilustracje można oglądać godzinami, śledząc przygody poszczególnych bohaterów, oglądając zakamarki miasteczka i wyszukując ukryte przedmioty. Miasteczko Mamoko to prawdziwa obrazkowa uczta znakomicie rozwijająca dziecięcą spostrzegawczość. Dzięki sztywnostronicowemu wydaniu mogą się nią cieszyć już najmłodsze dzieci.

Wraz z końcem kwietnia i na początku maja nakładem wrocławskiego wydawnictwa ukażą się dwie książki związanych z Biurem Literackim autorów, Wojciecha Bonowicza Polskie znaki oraz Łukasza Jarosza Mimikra. W komentarzu do Polskich znaków autor pisze: zdarza się w tym tomie, podobnie jak w poprzednich, że rozmawiam z innymi poetami i pisarzami, zarówno zmarłymi, jak żyjącymi. Transponując wycięte wersy z Jerzego Ficowskiego, Leo Lipskiego oraz Witolda Wirpszy, i wpisując je w nowe konteksty, Bonowicz tworzy nową, zaskakującą poetycką jakość. O poezji autora Pełnego morza wypowiadał się Radosław Kobierski: Utwory Wojciecha Bonowicza, że posłużę się dość infantylnym porównaniem przypominają surowy pień, po którym ślizgamy się, a słowa zostają w nas jak drzazgi. Już nie jesteśmy dziećmi i nie myślimy jak dzieci, a jednak rozpoczynamy rytuał oczyszczania. Z tych małych fragmentów tworzymy znów, na powrót - wizję całości. Dzieje się to zarówno w przypadku całych tekstów, jak i poszczególnych wersów. Bonowicz pisze tylko o poważnych sprawach. Poezja nie jest dla niego zabawką, za pomocą której można wypowiedzieć kilka błahych spraw. To twórczość spokojna i cicha - zauważa Piotr Kępiński. Z kolei poezja Łukasza Jarosza w swych najciekawszych przejawach pokazuje związki między - zdawałoby się - odległymi rzeczami, choćby między przeszłością i dniem dzisiejszym, cywilizacją i naturą, codziennymi czynnościami a metafizyką (w tym i sacrum) - stwierdza Jarosław Nowosad. Siłą wierszy Łukasza Jarosza jest operowanie obrazem, który nigdy nie zastyga, nie ustala się - rozszarpywany przez kolejne wspomnienia, skojarzenia, aluzje albo przez niepokój samych słów. Rozedrganym wierszem Jarosz opowiada o rozedrganym, ranliwym, okaleczonym świecie - dodaje sam Wojciech Bonowicz. Wojciech Bonowicz (1967) - to poeta, publicysta i dziennikarz. Absolwent filologii polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wyróżniony w Konkursie na Brulion Poetycki (1989). Laureat Nagrody Literackiej Gdynia (2007). Nominowany do Nike za książki Tischner (2001) i Pełne morze (2007). Mieszka w Krakowie. Łukasz Jarosz (1978) - Poeta, wokalista, perkusista i autor tekstów grupy Lesers Bend. Laureat konkursów poetyckich im. K. Baczyńskiego, R. Wojaczka i Rainera M. Rilkego. Mieszka w Żuradzie pod Olkuszem.

Zmarł amerykański pisarz J.D Salinger, autor powieści Buszujący w zbożu. Miał 91 lat. O śmierci pisarza poinformował dziennik New York Times. Informację przekazał jego agent. Pisarz zmarł w New Hampshire. J. D Salinger był autorem powieści Buszujący w zbożu, która weszła do kanonu amerykańskiej literatury. Był jednym z najbardziej znanych amerykańskich prozaików. Urodził się w 1919 r. w Nowym Jorku. Pochodził z rodziny polskich Żydów. Jego rodzice mieli sklep rzeźniczy w Bydgoszczy i byli jedną z najbardziej znanych rodzin kupieckich w mieście. Autor w 1937 r. odwiedził swoje rodzinne miasto i na krótko zatrudnił się w jednej z rzeźni. To doświadczenie, jak sam twierdził przekonało go do przejścia na wegetarianizm. Salinger zaczął pisać w wieku 15 lat. Powieść Buszujący w zbożu opowiada o trzech dniach z życia szesnastoletniego chłopca, który pragnie odnaleźć się w skomplikowanym świecie. Akcja rozgrywa się w Nowym Jorku przed Bożym Narodzeniem. Powieść ta przyniosła mu rozgłos i sławę. Pisarz na stałe przeniósł się do New Hampshire. Tam wiódł życie samotnika, unikał rozgłosu i wywiadów. Zakończył też karierę pisarską. Ostatnie opowiadanie opublikował w 1965 r. w piśmie New Yorker.

3. lutego br. o godz. 18:00 gościem podróżniczego cyklu spotkań w Poleskim Ośrodku Sztuki będzie znany dziennikarz Jarosław Kret. Zaprezentuje On m.in. swoją najnowszą książkę #8222;Moje Indie#8221;. Wstęp na spotkanie wolny.

W czwartek, 4 lutego o godz. 15 w Domu Literatury w Warszawie (ul. Krakowskie Przedmieście 87/89) odbędzie się panel dyskusyjny #8222;Kultura wysoka w drugim obiegu#8221; związana z edycją #8222;Kanonu Literatury Podziemnej#8221;. W dyskusji, którą poprowadzi Krzysztof Masłoń udział wezmą: Janusz Anderman, Jacek Bocheński, Ryszard Bugajski, Janusz Głowacki, Marek Nowakowski, Kazimierz Orłoś, Wiesław Saniewski, Jacek Trznadel, Piotr Wierzbicki. Organizatorami spotkania oraz wydawcami #8222;Kanonu#8221; są: Bellona oraz Oficyna Wydawnicza Volumen. Patronat medialny nad #8222;Kanonem Literatur Podziemnej#8221; objęły m.in.: #8222;Magazyn Literacki KSIĄŻKI#8221;, #8222;Biblioteka Analiz#8221; oraz portal Rynek-Książki.pl.

Historie świetne opowiedziane, dramatyczne, przejmujące #8211; małe arcydzieła pisarskiego realizmu. Premiera książki odbędzie się 17 lutego. Z kolei 25 lutego, o godz. 18 w Domu Literatury w Warszawie (ul. Krakowskie Przedmieście 87/89) odbędzie się poświęcone jej spotkanie, które poprowadzi Iwona Smolka, a fragmenty przeczyta Krzysztof Gosztyła. #8222;Są to wszystko historie prawdziwe, które zdarzyły się naprawdę lub mogły się zdarzyć, a ich tematy były zawsze obecne w literaturze. Bez nich #8211; jak sądzę #8211; literatura umiera. Bo umiera przecież bez narodzin, miłości, śmierci, wierności, niewierności i jeszcze #8211; tak ważnych dla nas #8211; wiary i nadziei#8221;. Kazimierz Orłoś

Tych, którzy tak jak ja zarwali noc na Kod da Vinci czy Anioły i demony, śpieszę zapewnić, że najnowszą powieść Dana Browna także zamyka się niechętnie i gdy już świta Zgodnie z formułą Dana Browna, której nikomu chyba nie udało się jeszcze dobrze zaimitować, główna akcja dzieje się w ciągu już nawet nie jednej doby, ale jednej nocy. Z tym że tłem akcji nie jest Rzym ani Paryż, tylko amerykańska stolica. Okazuje się jednak, że muzeum Smithsonian czy nawet siedziba Kongresu kryją w sobie dość architektonicznych łamigłówek i sekretnych korytarzy, żeby zmontować z tego typowy brownowski pościg za ukrytym skarbem. Narracja podzielona jest na kilka równoległych wątków - śledzimy profesora Langdona, najwybitniejszego, bo jedynego symbologa na świecie, ale też inne postacie oraz przede wszystkim złoczyńcę. Tym razem jest nim masoński renegat: osoba wiedząca podejrzanie dużo o tajnej organizacji, której historia nierozerwalnie związana jest z historią amerykańskiej demokracji. Grozi ujawnieniem masońskich powiązań waszyngtońskich elit, co wywołałoby polityczne trzęsienie ziemi. Jednocześnie sam chce dotrzeć do najpilniej strzeżonego sekretu masonów - tytułowego zaginionego symbolu - bo wierzy, że da mu to nadludzkie siły. Brown prowadzi każdy z tych wątków tak, żeby zawierał cliffhanger, czyli moment, w którym może nastąpić zasadniczy zwrot akcji. Czy profesor Langon zginie? Czy zbrodniarzowi powinie się noga? Nawet jeśli domyślamy się, że akurat trochę za wcześnie na radykalne rozwiązania (bo o czym Brown pisałby wtedy przez następne kilkaset stron?), ciekawość pożera nas i tak. A tymczasem pisarz, zamiast od razu przejść do dalszego ciągu, wrzuca retrospektywę sprzed wielu lat albo nadrabia zaległości w równoległym wątku. Czytamy więc cierpliwie, nie mogąc się doczekać kontynuacji wątku przerwanego w najciekawszym momencie. Nim do niej dojdziemy, Brown sprytnie podrzuci kolejne cliffhangery gdzie indziej. I tak strona po stronie, aż człowiek odkrywa, że już nawet nie ma po co nastawiać budzika. Na tym zalety tej powieści się kończą. Oczywiście to tak, jakby napisać o ciężarówce, że jej zalety kończą się na tanim przewożeniu dużych ilości towarów. Nikogo nie zamierzam odwodzić od czytania. Tym razem jednak Dan Brown wchodzi w obszar wiedzy, który z grubsza pokrywa się z moim wykształceniem - w nauki ścisłe. Nagle odkryłem, jak się mógł czuć zawodowy historyk czytający Kod Lenoarda da Vinci. Przyznaję, chwilami przez głupotę tej książki aż traciłem zainteresowanie walką profesora Langdona z tajemniczym Mal'akhem, który przeniknąwszy masońskie sekrety, chce zniszczyć amerykańską demokrację. Miałem niedawno możliwość zapytania o to wprost samego Dana Browna, więc teraz już niemal na pewno wiem, że on szczerze wierzy w opisywane przez siebie teorie. Tym razem uwierzył w noetykę, kolejną próbę nadania parapsychologii ram pseudonaukowych. Noetyka próbuje zmierzyć, czy siłą woli możemy zmienić wskazania fizycznych przyrządów albo czy można udowodnić, że mamy nieśmiertelną duszę. Tym dla instytutu założonego pewnego astronautę (naprawdę) zajmuje się Katherine Solomon (to dzięki niej Langdon znów będzie mieć u swojego boku atrakcyjną badaczkę z innej dziedziny, żeby oboje mogli sobie fachowymi pogawędkami skracać wędrówki po mrocznych korytarzach). Katherine Solomon udowodniła istnienie duszy nieśmiertelnej, ważąc umierającego człowieka na niezwykle precyzyjnej wadze (Można na niej zważyć przedmioty o masie kilku mikrogramów - mówi). Tuż po śmierci waga ciała zmieniła się o ułamek grama - ergo, tyle ważyła dusza. A ja przypomniałem sobie wtedy asystenta z pracowni analizy ilościowej, który zrobił wrażenie na studentach drugiego roku prostym eksperymentem dydaktycznym: zważył na precyzyjnej wadze monetę, a potem wytarł ją połą fartucha i zważył ponownie. Różnica sięgała miligrama. Nauka dla studentów była taka: powietrze wokół nas zawiera wilgoć, a nasze palce są mokre i zatłuszczone. Jeśli masz się posługiwać precyzyjną wagą mierzącą piąte miejsce po przecinku, musisz odciąć próbkę od źródeł wilgoci. Dotkniesz jej ręką, a już zmieni masę. Dlatego eksperymenty polegające na ważeniu próbki będącej żywą istotą po prostu nie mają sensu. Z przykrością stwierdziłem więc, że dr Salomon zostałaby wyrzucona za drzwi podczas wstępnego kolokwium. Osobę robiącą takie eksperymenty trzeba trzymać z daleka od wagi laboratoryjnej, bo ją zapewne zepsuje, radośnie nieświadoma, jak groźny może być sam jej oddech czy dotyk. Podobnie jest z innym ulubionym dowodem noetyków na istnienie tzw. globalnej świadomości: utrzymują oni generatory liczb losowych, które podobno stają się mniej losowe, gdy ma miejsce jakieś ważkie wydarzenie - zamachy 11 września, tsunami w Azji czy śmierć księżnej Diany. Popularnonaukowy publicysta i redaktor serwisu Skeptic News Wally Hartshorn zauważył jednak, że nie wiedzieć czemu generatory nie wykryły tureckiego trzęsienia ziemi z 1999 r., choć przyniosło ono więcej ofiar niż 11 września. Wygląda na to, że noetyczne generatory wykrywają tylko te katastrofy, które są spektakularnie nagłośnione w mediach - dlatego śmierć księżnej Diany daje mocniejszy odczyt niż tysiące ofiar ludobójstwa w Darfurze. Czy to więc miernik globalnej świadomości, czy cennik czasu reklamowego w telewizji? No dobrze - ponarzekałem sobie, ale nie ulega wątpliwości, że rzucę się na następną powieść Dana Browna i oczywiście pójdę na film, w którym tych bzdur o globalnej świadomości będzie wysłuchiwać Tom Hanks. Mam tylko nadzieję, że kolejna dziewczyna Langdona będzie się specjalizować w czymś, o czym mam równie blade pojęcie, co o średniowiecznej Francji.